Hoelang duurt het Amerikaanse zelfbedrog over Bolivia nog?

Anti-coup demonstratie in La Paz, Bolivia – November 2019

“Als je leest wat de mainstream pers meldt over wat er onlangs gebeurd is met Evo Morales, is het alsof je een spiegelzaal betreedt”, schrijft de Amerikaanse buitenlandcorrespondent Patrick Lawrence op de site van consortiumnews.com (25 november 2019) over het onveranderbare zelfbedrog van de Amerikanen ten aanzien van hun rol in het omverwerpen van democratische regeringen in de wereld.

Foto: Zlatica Hoke – public domain

Jaren na nu, misschien een generatie vanaf heden, zal het toegestaan zijn om te beschrijven hoe het werkelijk zat met het afgedwongen terugtreden van Evo Morales, twee weken geleden. Een coup die door de Verenigde Staten is bewerkstelligd, net zoals ze dat deden met tientallen andere, sinds ze zich in 1945 ontplooiden als supermacht. De erkenning zal tegen die tijd niets meer uitmaken. De gebeurtenissen in kwestie zullen comfortabel ver achter ons liggen in de tijd. Degenen die verantwoordelijk zijn voor het afzetten van de Boliviaanse president zullen ofwel met pensioen zijn of overleden. De Amerikanen zullen de Bolivianen niet hebben kunnen misleiden, want dit najaar zal in hun geheugen gegrift staan, maar de Amerikanen hebben zichzelf opnieuw weer voor de gek gehouden.

Zo gaat het vaak wanneer Washington de democratische aspiraties van anderen verplettert door rechtmatig verkozen leiders omver te werpen en ze te vervangen door figuren – meestal corrupte, vaak dictatoriale maar per definitie ondemocratische – naar hun smaak. Het duurde tientallen jaren voor de VS de door de CIA geleide coup in 1953 tegen de regering van Mossadegh in Iran erkenden: President Barack Obama deed dat (zonder zich te verontschuldigen) in 2009.

Vijfenveertig jaar na de feiten, bracht Bill Clinton een halve dag door in Guatemala om zijn spijt te betuigen voor de staatsgreep die in 1954 president Jacobo Arbenz omverwierp.

Dit is wat ons nu in het geval van Bolivia te wachten staat – een lange tussentijd van zelfbedrog, die pas eindigt wanneer de waarheid weinig verschil meer maakt en de verantwoordelijken niet meer kunnen worden aangewezen.

Hier volgt een deel van wat Bill Clinton in maart 1999, toen hij president was, zei in Guatemala-Stad. Hij sprak kort nadat Guatemala’s Historical Clarification Commission – een naam om van te houden – tot de conclusie kwam dat door het afzetten van Arbenz de VS verantwoordelijk was voor de in bloed gedrenkte mensenrechtenschendingen die daarop volgden tijdens de 36 jaar durende burgeroorlog:

“Het is belangrijk dat ik duidelijk verklaar dat de steun voor militaire troepen of inlichtingeneenheden, betrokken bij gewelddadige en grootschalige repressie van het soort zoals in het verslag wordt beschreven, verkeerd was. En de Verenigde Staten mogen die fout niet herhalen. We moeten en zullen in plaats daarvan het vredes- en verzoeningsproces in Guatemala blijven steunen. “

Voormalig president Bill Clinton sprak in Guatemala zijn teleurstelling uit over de staatsgreep waarbij president Jacobo Árbenz in 1954 werd afgezet. (YouTube screenshot)

Oneerlijkheid en Consequenties

Dit was een zelfvoldaan oneerlijk statement, en het is van essentieel belang om niet alleen de oneerlijkheid van Clinton te onderkennen, maar ook de gevolgen ervan. Deze zijn van directe invloed op de kwestie Bolivia nu.

Clinton stelde uitdrukkelijk dat de Arbenz-coup een onrecht was dat niet meer zou plaatsvinden. Het verleden was slecht, maar de slechtheid is verleden. Dit is een goede samenvatting van zijn boodschap. Na Clintons tour door Centraal-Amerika in die tijd te hebben gevolgd, blijf ik ervan overtuigd dat hij zich minstens evenveel richtte tot de Amerikanen als de Guatemalteken toen hij de zojuist geciteerde opmerkingen maakte. Sommigen van ons hebben gewelddadig geïntervenieerd in een ander land en veel lijden veroorzaakt, vertelde hij ons norteamericanos, maar wij horen niet tot die mensen. Zij zijn nu verdwenen en wij zijn beter dan zij waren.

Dit is de impliciete boodschap in alle excuses die Amerikaanse functionarissen af en toe maken voor wandaden die veilig zijn opgeborgen in de diepvriezer van de geschiedenis. Daarin vinden we de grote illusie van Amerika’s huidige onschuld. En het is door deze illusie dat de VS de vergissing die Clinton maakte – er altijd zeker van te zijn dat hun onrecht in het verleden ligt – regelmatig herhalen waardoor de Amerikanen die nu leven geen last van schuld hoeven te hebben.

Wat moeten we denken van de excuses van Amerika aan anderen, gezien de voorgeschiedenis en wat er gebeurt na deze of gene uitingen van spijt? Alleen al in Latijns-Amerika werd de Guatemalteekse “fout” in 1954 met succes of anderszins herhaald in Cuba (1961, Varkensbaai), Chili (1973), Nicaragua (1981-1990, de Contra opstand) en Honduras (2009) . Washington probeert al jaren om zijn fout in Venezuela te herhalen en probeert dit momenteel opnieuw in Nicaragua. In het geval van Venezuela, zijn de sancties er al in geslaagd de economie van het land te destabiliseren.

Wij hebben hen onlangs deze fout zien maken in Bolivia. John Bolton gooide in zijn “troika of tyranny” speech, een jaar geleden, Cuba op één hoop met Venezuela en Nicaragua. De nu vertrokken nationale veiligheidsadviseur van Trump beloofde schaamteloos staatsgrepen uit te voeren in alle drie de landen.

Het verleden is slecht, all right, maar de slechtheid is nog geen verleden.

De strijd om duidelijke uitspraken

Taal is het slagveld in het Boliviaanse geval, net als in alle andere vergelijkbare gevallen in het verleden. Zo moet het zijn. De strijd om duidelijke, eerlijke en directe taal is het waard om voor te vechten. Door het eerlijk benoemen van dingen en gebeurtenissen is het dat we onze illusies van onschuld afschudden. Dit is de essentiële eerste stap als Amerika haar verderfelijke beleid in het buitenland wil wijzigen. Hierin tekortschieten betekent het afschermen van illegale praktijken van een bandeloze allesoverheersende macht van controle.

Onze corporate media hebben ons getrakteerd op een opmerkelijke vertoning van handenwringen en verbale verdraaïngen om het gebruik van de term “coup” te voorkomen in de beschrijving van de gebeurtenissen in La Paz van 20 oktober toen Morales werd verkozen voor een vierde termijn, en van 10 november toen zijn legercommando hem in ballingschap dwong.

“Was er een staatsgreep in Bolivia?” vroeg The Economist zich af nadat Morales asiel had gezocht in Mexico. “Coup is niet het juiste woord,” protesteerde de betrouwbare neoliberale Foreign Policy als antwoord hierop. Dit is hetzelfde tijdschrift dat midden 2018 een stuk publiceerde met de kop: “Het is tijd voor een staatsgreep in Venezuela.”

Als je de mainstream pers over Bolivia leest, is het alsof je een zaal vol spiegels betreedt. De gewelddadige omverwerping van een gekozen president was een zege voor het herstel van de orde en de rechtsstaat. Christelijke fundamentalisten van Europese afkomst, racistisch tot op het bot en vol expliciete minachting voor de inheemse meerderheid van Bolivia, zijn “democraten” die onze steun verdienen. Bolivia’s eerste inheemse president, zeer populair door het verheffen van een indrukwekkend percentage van de Bolivianen uit de armoede, werd een gehate, “tirannieke dictator.”

Dit, deze Orwelliaanse toets, is routine – en wordt regelmatig toegepast in de berichtgeving van de Amerikaanse pers. Toen de moordlustige generaal Abdul-Fattah al-Sisi zes jaar geleden met een staatsgreep de macht overnam in Egypte, prees John Kerry hem als Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken voor “het herstel van de democratie.” Voor de goede orde voegde de minister van Buitenlandse Zaken daaraan toe: “Het leger heeft de macht niet overgenomen.”

Eilanden van verantwoordelijke berichtgeving

Accurate, verantwoordelijke verslaggeving van de gebeurtenissen rond Morales verdrijving is uitstekend beschikbaar, zelfs als die opduikt te midden van een zee van mis- en desinformatie. De verslaggeving van The Grayzone over Bolivia dit najaar staat bovenaan. Vorige week bracht Fairness and Accuracy in Reporting, FAIR een zeer geïnformeerd en informatief gesprek met Alex Main van the Center for Economic and Policy Research in Washington.

Deze publicaties zorgen ervoor dat de waarheid over de gebeurtenissen in Bolivia goed te lezen is. Er was geen “drastische verandering” bij het tellen van de stemmen laat in het verkiezingsverloop, zoals de door de VS gecontroleerde Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) beweerde. Evenmin was er een verdachte onderbreking in de officiële meldingen van de eindresultaten, zoals ook wordt beweerd. Veel sleutelfiguren in de staatsgreep hebben nauwe banden met Washington; sommigen, waaronder Williams Kalimán Romero, de vervanger van de commandant van de strijdkrachten ten tijde van de coup, werden opgeleid aan WHINSEC, de militaire opleidingsbasis in de Amerikaanse staat Georgia, voorheen bekend (en berucht) als ‘the School of the Americas’.

Net zoals elders – Venezuela en Oekraïne zijn recente voorbeelden – heeft Washington rechtse politieke partijen en oppositionele “civil society” groepen gesteund nog voordat Morales voor het eerst president werd in 2006. De eerste door de VS bewerkstelligde couppoging tegen hem kwam twee jaar later .

Hebben we prima facie bewijs van de betrokkenheid van Washington in de staatsgreep tegen Morales? Dit is zelden beschikbaar in zulke omstandigheden als deze. Net als in veel andere gevallen, moeten we waarschijnlijk wachten op de historici en de vrijgave van verslagen van buitenlandse zaken. Het dichtst waar we tot nu toe zijn genaderd in het geval van Bolivia is een serie van 16 audio-opnames, vrijgegeven op 10 november door El Periódico, een onafhankelijke publicatie in Costa Rica. Hierop schijnen vooraanstaande coupplegers te zijn opgenomen toen zij acties planden tegen de regering Morales en in één daarvan, bespreken ze de steun die ze krijgen van de VS-senatoren Marco Rubio, Ted Cruz, en Bob Menendez – die allen een hand hebben gehad in eerdere Latijns-Amerikaanse interventies.

De opnames zijn hier te beluisteren met Engelstalige samenvattingen van elke opname, en hier in de oorspronkelijke El Periódico versie. Niets van de herkomst, chain of custody, de identiteit van degenen die de opnames maakten en degenen wier stemmen zijn opgenomen is duidelijk. El Periódico gaf geen antwoord op vragen via e-mail. Maar gelet op hoe nauw deze audio aansluit op de vastgestelde procedures in door de VS bewerkstelligde staatsgrepen (zoals een uitgelekte audio over de staatsgreep in Oekraïne), en de formidabele opeenstapeling van overtuigend bijkomstig bewijs, kunnen ze niet worden verworpen in afwachting van de noodzakelijke verificaties.

Wat er onlangs is gebeurd in Bolivia, gebeurde 65 jaar geleden in Guatemala, 66 jaar geleden in Iran, en ga zo maar door. Coups werden uitgevoerd op min of meer dezelfde manier, zonder ook maar één procedurele update. Zowel nu als bij eerdere gelegenheden, zijn de meeste Amerikanen onwetend van wat er in hun naam is aangericht – en blijven bovendien onverschillig over hun onwetendheid. Dit is zowel een mediafiasco als een moreel fiasco. Wanneer Bolton openlijk staatsgrepen belooft uit te voeren in Latijns-Amerika en liberale tijdschriften zoals Foreign Policy in vette koppen juichen over dergelijke plannen, moeten we concluderen dat we een verdoofde natie zijn in onze laat-imperialistische fase.

Washington heeft onlangs de langdurige inspanning van Bolivia om uit de armoede te klimmen, de controle over zijn grondstoffen en zijn lot over te nemen en om te ontsnappen aan eeuwenlange uitbuiting door westerlingen, ernstige schade toegebracht. Dit is beschamend. De stilzwijgende instemming van de meeste Amerikanen na vele decennia van ongeleerde lessen is dat ook.

Patrick Lawrence is al jaren buitenlandcorrespondent, voornamelijk voor de International Herald Tribune en columnist, essayist, auteur en docent. Zijn meest recente boek is “Time No Longer: Americans After the American Century” Zijn website is: Patrick Lawrence